თბილისი (GBC) — ირანის გარშემო მიმდინარე სამხედრო დაპირისპირება სამხრეთ კავკასიის ეკონომიკებისთვის ახალი რისკების წყაროდ იქცა, განსაკუთრებით ვაჭრობის, ტრანზიტის და ენერგეტიკული ბაზრების მიმართულებით, აცხადებენ ეკონომისტები და საერთაშორისო ანალიტიკური ცენტრები.

ექსპერტების შეფასებით, რეგიონში ყველაზე მოწყვლადი სომხეთის ეკონომიკაა, რომელიც ირანთან მჭიდრო სავაჭრო და სატრანზიტო კავშირებზეა დამოკიდებული. კვლევითი ცენტრის GlobalSource-ის მონაცემებით, სომხეთის საგარეო ვაჭრობის დაახლოებით 14.8% დაკავშირებულია ირანთან, სპარსეთის ყურის ქვეყნებთან და ისრაელთან, რაც რეგიონში ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.

სომხეთი — სავაჭრო და სატრანზიტო რისკები

ეკონომისტების თქმით, ირანის ინფრასტრუქტურის ან პორტების მუშაობის შეფერხება პირდაპირ გავლენას ახდენს სომხეთის ეკონომიკაზე.

· სომხეთის საგარეო ვაჭრობის დაახლოებით 25–30% ირანის სატრანზიტო გზებით გადის;

· ირანის პორტ ბანდარ აბასში უკვე დაფიქსირდა შეფერხებები, რის გამოც სომხური ტვირთების ნაწილი ვერ იტვირთება.

ბოლო წლებში სომხეთსა და ირანს შორის სავაჭრო ბრუნვა მნიშვნელოვნად გაიზარდა:

· 2020 წელს — დაახლოებით $401 მილიონი

· 2022 წელს — დაახლოებით $710 მილიონი

· 2025 წელს — თითქმის $1 მილიარდს მმიაღწია

ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ თუ ირანში ტრანსპორტი და ლოგისტიკა ხანგრძლივად შეფერხდება, ამან შეიძლება სომხეთის ექსპორტის ნაწილი რამდენიმე ათეული პროცენტით შეამციროს.

საქართველო — ტრანზიტი და საწვავის ფასები

საქართველოს ეკონომიკა ირანზე პირდაპირი ვაჭრობის მხრივ ნაკლებად არის დამოკიდებული, თუმცა ქვეყანაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ენერგიის ფასებისა და სატრანზიტო მარშრუტების ცვლილებები.

გლობალური ბაზრების მონაცემებით, ირანის კონფლიქტის დაწყების შემდეგ ნავთობის ფასები დროებით $70-დან თითქმის $120-მდე გაიზარდა, რაც რეგიონში საწვავის ფასების ზრდას იწვევს.

ეკონომისტების შეფასებით, ამან შეიძლება გაზარდოს ტრანსპორტის ხარჯები 10–15%-ით და გააძლიეროს ინფლაციური წნეხი.

საქართველოსთვის ერთ-ერთი დადებითი ფაქტორი არის ის, რომ ახლო აღმოსავლეთის საჰაერო სივრცის ნაწილობრივი დახურვის დროს საერთაშორისო ავიამიმოსვლა უფრო ხშირად იყენებს სამხრეთ კავკასიის საჰაერო კორიდორს. ბოლო ერთ წელიწადში აზერბაიჯანის საჰაერო სივრცეში ტრანზიტული ფრენების რაოდენობა 78,100-დან 125,600-მდე გაიზარდა.

აზერბაიჯანი — ენერგეტიკული შესაძლებლობები და რისკები

აზერბაიჯანის ეკონომიკა შედარებით ნაკლებად არის დამოკიდებული ირანთან ვაჭრობაზე, თუმცა რეგიონული დაძაბულობა პირდაპირ უკავშირდება ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას.

  • სპარსეთის ყურის ქვეყნებიდან მომავალი პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები აზერბაიჯანში ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 5.4%-ს უტოლდება.

ამავდროულად, მაღალი ნავთობის ფასები აზერბაიჯანისთვის მოკლევადიანად დადებითი ფაქტორია, რადგან ქვეყანა ნავთობისა და გაზის ექსპორტზეა დამოკიდებული.

თუმცა, უსაფრთხოების რისკებიც იზრდება. ცოტა ხნის წინ აზერბაიჯანმა ირანი დაადანაშაულა დრონებით შეტევაში ნახიჩევანის აეროპორტზე, რამაც რეგიონში ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოების საკითხი გაამწვავა.

რეგიონული ეკონომიკური პერსპექტივა

ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის (EBRD) შეფასებით, ირანის კონფლიქტი შეიძლება უარყოფითად აისახოს ეკონომიკურ ზრდაზე, რადგან ენერგიის ფასების ზრდა და ინვესტორების რისკის აღქმა რეგიონში ეკონომიკურ აქტივობას ამცირებს.

ანალიტიკოსების თქმით, თუ კონფლიქტი გაგრძელდება, სამხრეთ კავკასიის ქვეყნები შესაძლოა სამი ძირითადი ეკონომიკური გამოწვევის წინაშე აღმოჩნდნენ:

1. სავაჭრო და სატრანზიტო გზების შეფერხება

2. ენერგიის და ტრანსპორტის ფასების ზრდა

3. ინვესტიციების შემცირება რეგიონული უსაფრთხოების რისკების გამო

ექსპერტების შეფასებით, ირანის გარშემო მიმდინარე ომი სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებზე პირდაპირ სამხედრო ზეწოლას ჯერ არ ახდენს, თუმცა ეკონომიკური ეფექტები უკვე იგრძნობა — განსაკუთრებით ვაჭრობის, ტრანზიტის და ენერგორესურსების ფასების მიმართულებით.

თუ კონფლიქტი ხანგრძლივ ფაზაში გადავა, ეკონომისტები არ გამორიცხავენ, რომ რეგიონში ეკონომიკური ზრდა 0.5–1 პროცენტული პუნქტით შემცირდეს უახლოეს წლებში.