ფიდანმა ირანულ მხარეს ინციდენტთან დაკავშირებით ანკარას პოზიცია გააცნო და ხაზგასმით აღნიშნა იმ ნაბიჯების თავიდან აცილების აუცილებლობა, რომლებმაც შესაძლოა შემდგომი ესკალაცია გამოიწვიოს.ირანიდან გაშვებული ბალისტიკური რაკეტა, რომელმაც ერაყისა და სირიის საჰაერო სივრცე გაიარა, თურქეთის საჰაერო სივრცის მიმართულებით მოძრაობის აღმოჩენისთანავე, აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში განლაგებულმა NATO-ს საჰაერო თავდაცვის სისტემებმა გაანეიტრალეს. ამის შესახებ თურქეთის თავდაცვის სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, კონტრადმირალმა ზექი აქთიურქმა ყოველკვირეულ პრესკონფერენციაზე განაცხადა. მან აღნიშნა, რომ რაკეტის ნამსხვრევები ჰათაის პროვინციაში, დიორთიოლის რაიონში ჩამოვარდა, რის შედეგადაც არავინ დაღუპულა ან დაშავებულა. Etkisiz Hâle Getirilen Balistik Mühimmat ile İlgili Açıklama#MillîSavunmaBakanlığı pic.twitter.com/F59bAU7AhW — T.C. Millî Savunma Bakanlığı (@tcsavunma) March 4, 2026 „მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთი რეგიონული სტაბილურობისა და მშვიდობის მომხრეა, მიუხედავად იმისა, თუ ვისგან ან საიდან მოდის საფრთხე, მას შესწევს უნარი, უზრუნველყოს საკუთარი ტერიტორიისა და მოქალაქეების უსაფრთხოება. ჩვენ ვიტოვებთ უფლებას, ვუპასუხოთ ჩვენი ქვეყნის წინააღმდეგ მიმართულ ნებისმიერ მტრულ ქმედებას“, - ხაზგასმით აღნიშნა კონტრადმირალმა აქთიურქმა.თურქეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის კომუნიკაციების სამმართველოს ხელმძღვანელმა ბურჰანეთინ დურანმა ასევე დაადასტურა, რომ ირანიდან ნასროლი რაკეტა ჰათაის რაიონში იქნა განეიტრალებული.„ჩვენი ტერიტორიისა და საჰაერო სივრცის დასაცავად ყველა საჭირო ზომა ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე იქნება მიღებული. ნებისმიერ შესაძლო მტრულ ქმედებას გაეცემა შესაბამისი პასუხი საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში. ამ პროცესის განმავლობაში კონსულტაციები და თანამშრომლობა ნატოელ მოკავშირეებთან გაგრძელდება“, - განაცხადა თურქმა წარმომადგენელმა.

1772629355

Reuters-ის ცნობით, იმ დროს, როდესაც თეირანში ახალი აფეთქებების ხმა ისმოდა, ოთხშაბათს გვიან ქუჩებში გლოვის მონაწილეთა უზარმაზარ ნაკადს ელოდნენ 86 წლის ხამენეის პატივსაცემად, რომელიც ისრაელის ძალებმა საჰაერო დარტყმით მოკლეს. ეს ქვეყნის უმაღლესი მმართველის საჰაერო იერიშით მკვლელობის პირველი შემთხვევაა. შეერთებულმა შტატებმა და ისრაელმა ოთხშაბათს განაგრძეს ირანზე სადღეღამისო იერიშები კამპანიის ფარგლებში, რომელიც, აშშ-ის მთავარი სარდლის თქმით, „სამოქმედო გეგმას უსწრებს“.თუმცა, გლობალურ ბაზრებზე ფასების ვარდნა აზიაში ნამდვილ კრახში გადაიზარდა, მათ შორის სეულში დაფიქსირდა რეკორდული ვარდნა. ინვესტორები არ დაარწმუნა აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის დაპირებამ, რომ ის სწრაფად გახსნიდა მსოფლიოს უმნიშვნელოვანეს სანაოსნო დერეფანს და განბლოკავდა ახლო აღმოსავლეთის ნავთობისა და გაზის მიწოდებას.ორი ირანული წყარო, რომლებმაც ვინაობის გამჟღავნება არ ისურვეს, Reuters-თან აცხადებს, რომ 56 წლის მოჯთაბა თეირანში არ იმყოფებოდა იმ დარტყმის დროს, რომელმაც გაანადგურა ლიდერის რეზიდენცია. იერიშის შედეგად დაიღუპნენ ხამენეის მეუღლე, მისი კიდევ ერთი ვაჟი და რამდენიმე მაღალი რანგის სამხედრო და პოლიტიკური ფიგურა. ირანის მხარემ განაცხადა, რომ „ექსპერტთა საბჭო“, რომელიც ირჩევს ახალ ლიდერს, გადაწყვეტილებას მალე გამოაცხადებს - ეს მხოლოდ მეორე შემთხვევაა 1979 წელს ისლამური რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ.„უზენაესი ლიდერი უახლოეს პერიოდში გამოვლინდება, ჩვენ დასკვნამდე ახლოს ვართ. თუმცა, ქვეყანაში საომარი მდგომარეობაა“, - განაცხადა სახელმწიფო ტელევიზიას საბჭოს წევრმა, აიათოლა აჰმად ხათამმა. მან აღნიშნა, რომ კანდიდატები უკვე იდენტიფიცირებულია, თუმცა სახელები არ დაუკონკრეტებია.ისრაელმა განაცხადა, რომ ნებისმიერ არჩეულ პირზე ინადირებს. „ირანული ტერორისტული რეჟიმის მიერ დანიშნული ყოველი ლიდერი, რომელიც გააგრძელებს ისრაელის განადგურების, აშშ-ის, თავისუფალი სამყაროსა და რეგიონის ქვეყნების მუქარის გეგმას - იქნება ლიკვიდაციის ცალსახა სამიზნე. მნიშვნელობა არ აქვს მის სახელს ან იმ ადგილს, სადაც ის დაიმალება“, - განაცხადა თავდაცვის მინისტრმა ისრაელ კაცმა.ისრაელის ცნობით, მათმა ძალებმა ირანის მასშტაბით სამიზნეებს მეხუთე დღეა დაარტყეს. ისრაელის F-35 გამანადგურებელმა თეირანის თავზე ჩამოაგდო ირანული Yak-130, რაც, სავარაუდოდ, პირველი შემთხვევაა, როდესაც ახალი თაობის F-35-მა საბრძოლო პირობებში პილოტირებული თვითმფრინავი გაანადგურა.ხამენეის ცხედარს სალოცავ დარბაზში დაასვენებენმგლოვიარეებს საშუალება ექნებათ ოთხშაბათს საღამოდან პატივი მიაგონ გარდაცვლილი ლიდერის ცხედარს, რომელიც თეირანის იმამ ხომეინის სახელობის ვრცელ სალოცავ დარბაზში იქნება დასვენებული.ხომეინის შვილიშვილი ჰასანი ასევე განიხილება უზენაესი ლიდერის პოტენციურ კანდიდატად; ის წარმოადგენს ხელმძღვანელობის შედარებით რეფორმისტულ ფრთას, რომელიც ხამენეის მმართველობისას რეპრესირებული იყო. თუმცა, გამოკვეთილი ფავორიტი მოჯთაბაა, რომელმაც მამის მფარველობით დიდი გავლენა მოიპოვა უსაფრთხოების ძალებსა და იმ უზარმაზარ ბიზნეს-იმპერიაზე, რომელსაც ისინი აკონტროლებენ. მისი არჩევა იქნება ნიშანი იმისა, რომ „რადიკალები“ კვლავ მყარად ფლობენ ძალაუფლებას.Reuters წერს, რომ ზოგიერთმა ირანელმა ღიად იზეიმა ხამენეის სიკვდილი, რომლის უსაფრთხოების ძალებმა სულ რამდენიმე კვირის წინ ათასობით ანტისამთავრობო დემონსტრანტი დახოცეს რევოლუციის შემდეგ ყველაზე მასშტაბური შიდა არეულობის დროს. თუმცა, ხელისუფლების მიმართ განრისხებული მოქალაქეები ამბობენ, რომ სანამ ბომბები ცვივა, პროტესტის ნიშნები ნაკლებად იქნება.„თავის დასაცავად წასასვლელი არსად გვაქვს, როგორ უნდა გავაპროტესტოთ?“ - განაცხადა 45 წლის ფარაჰმა თეირანიდან. „რევოლუციის გუშაგები და "ბასიჯის" დაჯგუფებები ყველგან არიან. ისინი დაგვხოცავენ. მძულს ეს რეჟიმი, მაგრამ პირველ რიგში ჩემი ორი შვილის უსაფრთხოებაზე უნდა ვიფიქრო“.მიუხედავად აშშ-ის თავდაპირველი იმედისა თეირანის სასულიერო ხელმძღვანელობის სწრაფი დამხობის შესახებ, ირანმა განაგრძო საპასუხო დარტყმები ისრაელისა და არაბული ქვეყნების წინააღმდეგ, რომლებიც აშშ-ის ბაზებს მასპინძლობენ. ადმირალმა ბრედ კუპერმა განაცხადა, რომ 50,000 სამხედრო, 200 თვითმფრინავი და ორი ავიამზიდი ჩართულია უწყვეტ დარტყმებში „ზღვის ფსკერიდან კოსმოსამდე“.„ვესვრით იმას, რასაც ჩვენთვის სროლა შეუძლია“ირანის საჰაერო თავდაცვა ძლიერ დაზიანებულია, ფლოტს აღარ ჰყავს მოქმედი ხომალდები მას შემდეგ, რაც 17 მათგანი ჩაიძირა, და 2,000-ზე მეტი სამიზნე განადგურებულია - განაცხადა კუპერმა. „ჩვენ ფოკუსირებული ვართ იმ ობიექტების განადგურებაზე, რომლებსაც შეუძლიათ ჩვენთვის სროლა“.ნავთობის ფასები ოთხშაბათს კვლავ გაიზარდა, რადგან თეირანმა შეუტია გემებსა და ენერგეტიკულ ობიექტებს, ჩაკეტა ნავიგაცია ჰორმუზის სრუტეში, სადაც მსოფლიო ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ერთი მეხუთედი გადის. ყურეში ათობით გემი გაჩერდა. კატარმა, LNG-ის ერთ-ერთმა მთავარმა მწარმოებელმა, შეაჩერა წარმოება, ხოლო ერაყმა შეამცირა ნავთობის მოპოვება.ტრამპმა აღნიშნა, რომ აუცილებლობის შემთხვევაში აშშ-ის ფლოტი დაიწყებს ტანკერების ესკორტირებას, თუმცა ანალიტიკოსები ეჭვობენ, იქნება თუ არა ეს საკმარისი ფასების ზრდის შესაჩერებლად. ტრამპი პოლიტიკური დარტყმის წინაშე დგას, თუ ენერგიის მაღალი ფასები შენარჩუნდება ნოემბრის კონგრესის შუალედური არჩევნების წინ.

1772623725

მიუხედავად აშშ-ის თავდაპირველი იმედისა, თეირანის სასულიერო ხელმძღვანელობის სწრაფი და გადამწყვეტი დამხობის შესახებ, ირანმა განაგრძო საპასუხო დარტყმები ისრაელისა და ყურის ქვეყნების მიმართულებით და პირობა დადო, რომ აირჩევს ახალ უზენაეს ლიდერს აიათოლა ალი ხამენეის ნაცვლად, რომელიც შაბათს, პირველივე იერიშებისას დაიღუპა.Reuters წერს, რომ ომის მეხუთე დღეს, გლობალურმა ბაზრებმა რეაგირება მოახდინეს მზარდ შეშფოთებაზე გახანგრძლივებული კონფლიქტის გამო იმ რეგიონში, რომელიც ნავთობისა და გაზის ექსპორტის მთავარ დერეფანს წარმოადგენს. აზიური აქციების ფასი დაეცა, ხოლო სეულში ბაზრის რეკორდული კრახი დაფიქსირდა.უსაფრთხო აქტივებზე მოთხოვნის ფონზე გაიზარდა ოქროს ფასი და აშშ დოლარის კურსი. ავიაკომპანიები და ტურიზმის ინდუსტრია ცდილობენ გაუმკლავდნენ 20 000-ზე მეტი ფრენის გაუქმებას, ხოლო მთავრობები ჩქარობენ ახლო აღმოსავლეთში ჩარჩენილი მოგზაურების სამშობლოში დაბრუნებას.ადმირალმა ბრედ კუპერმა, აშშ-ის ცენტრალური სარდლობის ხელმძღვანელმა და კამპანიის მთავარმა სარდალმა, განაცხადა, რომ 50 000 სამხედრო მოსამსახურე, 200 თვითმფრინავი და ორი ავიამზიდია ჩართული ირანზე „24/7 დარტყმებში ზღვის ფსკერიდან კოსმოსამდე და კიბერვრცელამდე“, დამატებითი რესურსები კი გზაშია.„ვესვრით იმას, რასაც ჩვენთვის სროლა შეუძლია“ირანის საჰაერო თავდაცვა სერიოზულად არის დეგრადირებული, მის ფლოტს აღარ ჰყავს მოქმედი ხომალდები საკვანძო წყლებში მას შემდეგ, რაც 17 მათგანი ჩაიძირა, ხოლო 2,000-ზე მეტი ირანული სამიზნე განადგურებულია - განაცხადა კუპერმა სამშაბათს საღამოს გავრცელებულ ვიდეო ბრიფინგზე.„ჩემი საერთო ოპერატიული შეფასებით, ჩვენ ვუსწრებთ ჩვენს სამოქმედო გეგმას“, - აღნიშნა მან. „მარტივად რომ ვთქვათ, ჩვენ ფოკუსირებული ვართ იმ ობიექტების განადგურებაზე, რომლებსაც შეუძლიათ ჩვენთვის სროლა“.ისრაელის სამხედრო უწყებამ ოთხშაბათს განაცხადა, რომ დაიწყო დარტყმების ახალი ფართო ტალღა ირანული სარაკეტო გამშვები პუნქტების, საჰაერო თავდაცვის სისტემებისა და საკომანდო ცენტრების წინააღმდეგ, რომლებიც მთელი ქვეყნის მასშტაბით კონტროლის შესანარჩუნებლად გამოიყენება.სახელმწიფო მედიის ინფორმაციით, ძლიერი აფეთქებების ხმა ისმოდა აღმოსავლეთ თეირანში, ხოლო ისრაელის სამხედროებმა დაადასტურეს, რომ დარტყმების სამიზნე ირანის დედაქალაქი იყო.თავდაცვის მინისტრმა ისრაელ კაცმა განაცხადა, რომ ირანის ხელმძღვანელობა, რომელიც ისრაელის განადგურებას გეგმავს და თავისუფალ სამყაროს ემუქრება, „ლიკვიდაციის ცალსახა სამიზნეა“. ისრაელის შიგნით, თვითმხილველთა თქმით, გაისმა საჰაერო განგაშის სირენები და შენობები იზანზარა, როდესაც ირანული რაკეტების გადაჭერა მოხდა. ირანმა ამ ომს არაპროვოცირებული თავდასხმა უწოდა.ენერგეტიკული ბლოკადანავთობის ფასებმა ოთხშაბათს ზრდა განაგრძო, რადგან თეირანმა შეუტია ხომალდებსა და ენერგეტიკულ ობიექტებს, ჩაკეტა ნავიგაცია ჰორმუზის სრუტეში, რამაც გამოიწვია წარმოების შეჩერება კატარიდან ერაყამდე და ექსპორტის შეფერხება.ჰორმუზის სრუტე ირანის ფლოტის „სრული კონტროლის“ ქვეშაა, განაცხადა ოთხშაბათს რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა და გააფრთხილა ხომალდები, არ გაიარონ წყლის გზაზე - იტყობინება ნახევრად ოფიციალური სააგენტო Fars. მათი მტკიცება 10 ტანკერზე დარტყმის შესახებ, რომლებმაც გაფრთხილება უგულებელყვეს, დამოუკიდებლად ვერ დასტურდება.Reuters წერს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ აუცილებლობის შემთხვევაში, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი დაიწყებს ნავთობის ტანკერების ესკორტირებას სრუტეში. გემთმფლობელები და ანალიტიკოსები ეჭვობენ, იქნება თუ არა ეს საკმარისი ფასების ზრდის შესაჩერებლად, ან შეძლებს თუ არა აშშ ხომალდების გამოყოფას ისე, რომ ისინი პოტენციური თავდასხმების საფრთხის ქვეშ არ დააყენოს.ტრამპი პოლიტიკური შედეგების რისკის წინაშე დგას, თუ ენერგიის მაღალი ფასები შენარჩუნდება, რადგან მისი „რესპუბლიკური პარტია“ ცდილობს ძალაუფლების შენარჩუნებას ნოემბრის კონგრესის შუალედურ არჩევნებში.აშშ-ის დარტყმები ირანის წინააღმდეგ წინააღმდეგობას აწყდება ქვეყნის შიგნით და დასავლელი მოკავშირეების მხრიდანაც, რადგან იზრდება გაურკვევლობა იმის შესახებ, თუ რამდენ ხანს გაგრძელდება კონფლიქტი და ვინ გადაიბარებს კონტროლს ირანზე, თუ რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მიერ მხარდაჭერილი სასულიერო მმართველობა დაემხობა.„რისკის გარეშე არაფერია“ვაშინგტონის ევროპელი მოკავშირეები კამპანიის პირველ დღეებში დისტანციას ინარჩუნებდნენ, თუმცა მოგვიანებით დათანხმდნენ დასავლური სამიზნეების დაცვას ირანული დარტყმებისგან.საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა განაცხადა, რომ ის გზავნის ავიამზიდს ხმელთაშუა ზღვაში კრიზისის გამო საფრთხის ქვეშ მყოფი საზღვაო მიმოსვლის გასათავისუფლებლად, თუმცა დასძინა, რომ აშშ-ისა და ისრაელის სამხედრო ოპერაციები „საერთაშორისო სამართლის მიღმა განხორციელდა, რასაც ჩვენ ვერ მოვიწონებთ“.ვაშინგტონში, ტრამპის ეროვნული უსაფრთხოების მთავარმა მრჩევლებმა სამშაბათის დიდი ნაწილი კონგრესისთვის არგუმენტების წარდგენას დაუთმეს, რადგან მისივე პარტიის ზოგიერთი წევრი შეუერთდა დემოკრატებს იმის მტკიცებაში, რომ პრეზიდენტმა არ უნდა გაგზავნოს ჯარები საზღვარგარეთ საბრძოლველად კონგრესის თანხმობის გარეშე.აშშ-ის სამხედრო უწყებამ სამშაბათს დაასახელა ომში დაღუპული პირველი ოთხი ამერიკელი ჯარისკაცი, რადგან ადმინისტრაციამ გააფრთხილა საზოგადოება, რომ კონფლიქტი გამოიწვევს აშშ-ის მსხვერპლის ზრდას. ტრამპს სახმელეთო ძალების გამოყენება არ გამოურიცხავს.ირანის განცხადებით, თავდასხმების შედეგად დაღუპულთა რიცხვმა სამშაბათს 787-ს მიაღწია. მათ შორის არის 165 გოგონა, რომლებიც ომის პირველ დღეს სკოლის დაბომბვისას დაიღუპნენ - ეს ყველაზე მაღალი მსხვერპლია იმ სამოქალაქო ობიექტებს შორის, რომლებიც, გავრცელებული ინფორმაციით, დარტყმის ქვეშ მოჰყვა.ტრამპმა უარყო, რომ ისრაელმა აიძულა იგი ირანზე დარტყმის განხორციელებაში და განაცხადა, რომ მან კამპანიის ბრძანება გასცა, რადგან ჰქონდა „წინათგრძნობა“, რომ თეირანი თავდასხმას აპირებდა მას შემდეგ, რაც ბირთვულ პროგრამაზე მოლაპარაკებები ჩიხში შევიდა.

1772616779

აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი თავდაპირველად ვარაუდობდა, რომ ომი 4-დან 5 კვირამდე გაგრძელდებოდა, თუმცა მოგვიანებით ირანის წინააღმდეგ ფართომასშტაბიანი და განუსაზღვრელი ვადით მიმდინარე ომის გამართლება სცადა. „მე ვთქვი, რომ ეს შეიძლება იყოს სწრაფი და გადამწყვეტი. შესაძლოა გარკვეული დრო დასჭირდეს, მაგრამ ეს არ გასტანს წლები. ეს არ არის დაუსრულებელი ომი“, - განაცხადა ნეთანიაჰუმ ორშაბათს, Fox News-ის გადაცემაში "Hannity".სამშაბათს, 3 მარტს, როდესაც ომი უკვე მეოთხე დღეში შევიდა, აფეთქებებმა თელ-ავივში შენობები შეარყია, რადგან საჰაერო თავდაცვის სისტემებმა ირანული რაკეტების გადაჭერა დაიწყეს. ისრაელმა იერიში მიიტანა თეირანში ირანის სახელმწიფო მაუწყებლის (IRIB) კომპლექსზე და „ჰეზბოლას“ მებრძოლების სამიზნეებზე ლიბანის სხვადასხვა ქალაქში.სამშაბათს დილით, სავარაუდოდ ირანიდან გამოგზავნილმა ორმა დრონმა რიადში აშშ-ის საელჩოს დაარტყა, რამაც მცირე დაზიანება და ხანძარი გამოიწვია. საუდის არაბეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ქალაქამდე მიღწევამდე კიდევ სულ მცირე რვა დრონი იქნა გადაჭერილი. აშშ-ისა და ისრაელის საჰაერო ომი ირანის წინააღმდეგ შაბათს თეირანზე თავდასხმით დაიწყო, რომლის დროსაც ირანის უზენაესი ლიდერი ალი ხამენეი დაიღუპა. ირანისა და მისი მარიონეტის, „ჰეზბოლას“ საპასუხო დარტყმებმა კონფლიქტში ყურის უფრო ფართო რეგიონი ჩაითრია, რასაც ირანში, ისრაელში, ლიბანსა და სხვა ქვეყნებში ასობით მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა.Reuters–ის ინფორმაციით, ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა (IRGC) სამშაბათს განაცხადა, რომ მისმა საზღვაო ძალებმა ბაჰრეინში აშშ-ის ავიაბაზის მთავარი სამეთაურო შენობა და შტაბ-ბინა გაანადგურეს. მათ ეს ქმედება „ოპერაცია ჭეშმარიტი აღთქმა 4“-ის მე-14 ტალღად აღწერეს. IRGC-ის განცხადებით, შეიხ ისას რაიონში მდებარე ბაზაზე შეტევა 20 დრონითა და 3 რაკეტით განხორციელდა.აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს და თეთრ სახლს კომენტარი ჯერ არ გაუკეთებიათ. ორშაბათს, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ გააფრთხილა ირანი, რომ „ამერიკული სამხედრო ძალების მხრიდან ყველაზე ძლიერი დარტყმები ჯერ კიდევ წინ არის“. კითხვაზე, თუ რამდენ ხანს გაგრძელდება აშშ-ის ჩართულობა, რუბიომ უპასუხა, რომ არ იცის და არ გამორიცხა ტრამპის მიერ სახმელეთო ჯარების გაგზავნის შესაძლებლობა, თუმცა აღნიშნა, რომ ამ ეტაპზე მიზნების მიღწევა (ბალისტიკური რაკეტების პოტენციალის განადგურება) საჰაერო ძალებითაც არის შესაძლებელი.ირანის ექსპერტთა საბჭოს წევრის განცხადებით, ხამენეის მემკვიდრის შერჩევას „დიდი დრო არ დასჭირდება“. აშშ-ის სამხედრო უწყების ცნობით, მათ ირანში 1250-ზე მეტ სამიზნეს დაარტყეს და 11 ირანული გემი გაანადგურეს. დაღუპულია 6 ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურე. ქუვეითში, ირანული შეტევის მოგერიებისას, შეცდომით ჩამოაგდეს სამი ამერიკული F-15E გამანადგურებელი, თუმცა ეკიპაჟის ექვსივე წევრმა კატაპულტირება და გადარჩენა მოასწრო.Reuters წერს, კონფლიქტმა გამოიწვია გლობალური საჰაერო ტრანსპორტის ქაოსი და ჰორმუზის სრუტის ჩაკეტვა, რამაც ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა გამოიწვია. დუბაის აეროპორტი, მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული ჰაბი, მეოთხე დღეა დაკეტილია, რის გამოც ათიათასობით მგზავრია ბლოკირებული. ეს არის ავიაციის უდიდესი გამოწვევა COVID-19-ის პანდემიის შემდეგ. აზიური ავიაკომპანიების აქციების ფასი ეცემა საწვავზე ფასების ზრდის მოლოდინის გამო.აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა ბაჰრეინიდან, ერაყიდან და იორდანიიდან არააუცილებელი პერსონალისა და მათი ოჯახის წევრების ევაკუაცია ბრძანა. ტრამპი აცხადებს, რომ ირანიდან მომდინარე „გარდაუვალი საფრთხე“ ამართლებს ომს, თუმცა ზოგიერთი ამერიკელი კანონმდებელი ამბობს, რომ მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ ყოფილა.მარკო რუბიოს თქმით, აშშ-მა პრევენციულად იმოქმედა, რადგან იცოდა ისრაელის გეგმების შესახებ და ელოდა თეირანის საპასუხო დარტყმებს ამერიკულ ბაზებზე. ტრამპის განცხადებით, თავდასხმის ბრძანება გასცა თეირანის ბირთვული და ბალისტიკური პროგრამების შესაჩერებლად. დამოუკიდებელი ინსტიტუტების თანახმად, სატელიტურმა ფოტოებმა უკვე დააფიქსირა დარტყმები ირანის ბირთვულ ობიექტებზე.ირანი უარყოფს ბირთვული იარაღის შექმნის მცდელობას და აცხადებს, რომ თავდასხმა პროვოკაციაა. ეს ომი ტრამპის ყველაზე დიდი საგარეო პოლიტიკური რისკია ათწლეულების განმავლობაში, მით უმეტეს, რომ Reuters/Ipsos-ის გამოკითხვით, ამერიკელების მხოლოდ 25% უჭერს მხარს ირანზე თავდასხმას.რუსეთმა, ჩინეთმა და თურქეთმა ომი დაგმეს.

1772524598

ნავთობის ბაზარი:გლობალური ნავთობის ძირითადი ბენჩმარკი — Brent crude — გასული კვირის ბოლოსთან შედარებით დაახლოებით 8%–9% გაიზარდა და ბარელზე 79 – 82 დოლარს მიაღწია — ნომინალური რეკორდული ნიშნული ბოლო დაახლოებით 12 თვის განმავლობაში. ეს ზრდა უკავშირდება ირანის წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციებსა და ჰორმუზის სრუტის გარშემო შექმნილ გეოპოლიტიკურ რყევებს, სადაც მსოფლიოს ნავთობის დაახლოებით 20% გადის უწყვეტ რეჟიმში.ფასების 7–12%–იანი ზრდა დაფიქსირდა ამერიკულ ნავთობზეც WTI.ეს ტენდენცია უკვე აისახა სამომხმარებლო ფასებზე: აშშ-ში საწვავის საშუალო ფასი გაიზარდა და გადასცდა $3-ს გალონზე, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ნოემბრის შემდეგ.ინფლაცია და ცენტრალური ბანკები:ევროპის ცენტრალური ბანკის წამყვანი ეკონომისტის შეფასებით, ენერგიის ფასის 10%-მდე ზრდა ახლო მომავალში ზეწოლას მოახდენს ევრო ზონის ინფლაციაზე და ეკონომიკურ ზრდაზე — ექსპერტების ანგარიში მიუთითებს, რომ ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა შეიძლება ინფლაციას 0.5 პროცენტულ პუნქტამდე მოუმატოს და ეკონომიკის ზრდის ტემპს 0.1 პროცენტული პუნქტით შეამცირებს. მიმდინარე მონაცემებით, ევრო ზონაში ინფლაცია დაახლოებით 1.7%-ია, რაც არ აღემატება ცენტრალური ბანკის მიზნობრივ 2%-ს.ფინანსური ბაზრები:ნავთობის ფასების ზრდამ და საინვესტიციო ბაზრებზე შექმნილმა გაურკვევლობებმა გამოიწვია საფონდო ინდექსების რყევა. აშშ-ში S&P 500 ფიუჩერსებმა ჩამოიშალა დაახლოებით 1.1%–ით, Dow Futures ჩამოქვეითდა 1.14%-ით, ხოლო Nasdaq Futures დაეცა 1.5%-ით. ევროპის STOXX 50-იც დაეცა დაახლოებით 1.4%-ით, ხოლო აზიური ბაზრები მწვანე ზონაში რჩება.საფონდო ბაზარზე დინამიკას თან ახლავს ოქროს ფასის ზრდა, როგორც „უსაფრთხო თავშესაფარზე“.გავლენა სურსათის, ლოგისტიკის და სხვა სექტორებზე:ექსპერტები ამბობენ, რომ ნავთობის გაძვირების ეფექტი სხვა სექტორებზეც ვრცელდება. საწვავის გაძვირება ზრდის ტრანსპორტის და საწარმოების საოპერაციო ხარჯებს, რაც შემდეგ აისახება პროდუქციის თვითღირებულებასა და ფასების ინფლაციურ ტრენდზე. ეკონომისტების ნაწილი ვარაუდობს, რომ ეს ეფექტი განსაკუთრებით მძიმედ შეეხო სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების და მსუბუქ მრეწველობას, სადაც საწვავის ფასი მნიშვნელოვანი კომპონენტია საბოლოო ფასწარმოქმნაში.ექსპერტთა შეფასება და მოსალოდნელი რისკები:თუ კონფლიქტი გაგრძელდება ან გაფართოვდება, შესაძლოა ნავთობის ფასმა $100–ს გადააჭარბოს ბარელზე, რაც დაემატება ინფლაციურ ზეწოლას, განსაკუთრებით იმ ეკონომიკებზე, რომლებიც უფრო მეტად არიან დამოკიდებული ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების იმპორტზე.არ არის გამორიცხული, რომ ინფლაციური ეფექტები გადაედოს ფისკალურ და მონეტარულ პოლიტიკას — ცენტრალური ბანკები შესაძლოა ჰქონდეთ დამატებითი შეზღუდვები საპროცენტო განაკვეთებზე ან რეგულაციების მიღებაზე ფასების სტაბილიზაციისთვის.

1772520971

ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ განაცხადა, რომ სამხედრო კამპანია შესაძლოა „გარკვეული დრო“ გაგრძელდეს, თუმცა, მისი თქმით, საუბარი არ არის მრავალწლიან ომზე. ვაშინგტონში პენტაგონის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ ოპერაცია მიზნობრივია და არ გულისხმობს ფართომასშტაბიან სახმელეთო ჩართულობას.ირანი საპასუხოდ აცხადებს, რომ საკუთარ უსაფრთხოებას „ყველა შესაძლო საშუალებით“ დაიცავს. თეირანმა ასევე განაცხადა, რომ ჰორმუზის სრუტეში გემების გადაადგილება შესაძლოა საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდეს, რაც გლობალურ ენერგეტიკულ ბაზრებზე უკვე აისახა — ნავთობის ფასები გაიზარდა.აშშ-ის კონგრესში საკითხი პოლიტიკური დებატების თემად იქცა. რესპუბლიკელები ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებას მხარს უჭერენ, მაშინ როცა დემოკრატები სამხედრო მოქმედებების სამართლებრივ საფუძვლებზე დამატებით განმარტებებს მოითხოვენ.ანალიტიკოსების შეფასებით, კონფლიქტის შემდგომი გაფართოება მნიშვნელოვნად იმოქმედებს რეგიონულ უსაფრთხოებასა და მსოფლიო ეკონომიკაზე. საერთაშორისო საზოგადოება მხარეებს დეესკალაციისკენ მოუწოდებს.ვითარება სწრაფად იცვლება და დამატებითი დეტალები მოსალოდნელია უახლოეს საათებში.

1772519275

„მე ვფიქრობ, დღეისათვის პუტინმა უკვე აჩვენა, როგორი მოკავშირეა სირიაში, როდესაც ისინი (რუსები) პრინციპში უძლურნი აღმოჩნდნენ დახმარებოდნენ (ბაშარ) ასადის რეჟიმს. ასევე, ჩემი აზრით, მათ ახლაც აჩვენეს საკუთარი სისუსტე. ანუ, ისინი, როგორც მოკავშირეები, არარაობები არიან“, - განაცხადა ზელენსკიმ.პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ რუსეთმა მთელი თავისი სამხედრო ძალა უკრაინაში მოაქცია. „ხოლო ის, რაც ირანში ხდება, მე ვფიქრობ, კარგი სიგნალია, რომ პუტინმა დაინახოს, რით სრულდება დიქტატურა“, - თქვა ზელენსკიმ.28 თებერვალს აშშ-მა და ისრაელმა ათეულობით ავიაბომბი დაუშინეს ირანის უმაღლესი ლიდერის, აიათოლა ალი ხამენეის რეზიდენციას, რის შედეგადაც მოხდა მისი და ქვეყნის უმაღლესი სარდლობის ლიკვიდაცია.საპასუხოდ თეირანმა დაიწყო ბალისტიკური რაკეტებისა და დრონების მასირებული შეტევა ამერიკულ ბაზებსა და აშშ-ის მოკავშირე ქვეყნებზე (კატარი, ბაჰრეინი, ქუვეითი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები).1 მარტს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა დაადასტურა სამი ამერიკელი სამხედროს დაღუპვა და პირობა დადო, რომ ოპერაციას ირანის სარაკეტო და ბირთვული პოტენციალის სრულ განადგურებამდე გააგრძელებს.ვლადიმერ პუტინმა 28 თებერვლის დარტყმებს „მკვლელობა“ უწოდა, რომელიც ჩადენილია „ადამიანური მორალისა და საერთაშორისო სამართლის ყველა ნორმის ცინიკური დარღვევით“.

1772458091

„გაზპრომ ნეფტის“ აქციები 5,2%-ით გაიზარდა, „ლუკოილის“ - 5,3%-ით, ხოლო „როსნეფტის“ - 8,64%-ით.როგორ იზრდება სხვა რუსული აქციები: „ნოვატეკი“ - 6,02% „ბაშნეფტი“ - 5,23% „სურგუტნეფტეგაზი“ - 4,54% „რუსნეფტი“ - 8,73% „ტატნეფტი“ - 5,66% ბაზრის ანალიტიკოსების თქმით, ეს პროცესი გამოწვეულია ნავთობზე ფასების მატებით, რაც ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ომით არის განპირობებული.28 თებერვალს, დილით, ისრაელმა და აშშ-მა იერიშები მიიტანეს ირანსა და ლიბანურ „ჰეზბოლაზე“. ამის შემდეგ ირანი თავს დაესხა ბაჰრეინსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს, ასევე ბლოკირება გაუკეთა ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის მიწოდების მთავარ არტერიას - ჰორმუზის სრუტეს.შედეგად, Brent-ის მარკის ნავთობის ფასი 13%-ით გაიზარდა და ბარელზე 82 დოლარს გადააჭარბა. ნავთობის ბაზრები ამჟამად ხანგრძლივი რყევებისა და ჰორმუზის სრუტის მუშაობაში მუდმივი შეფერხებებისთვის ემზადებიან.

1772450626

სამინისტროს წარმომადგენლის თქმით, სამაშველო სამსახურებმა ოპერატიულად ჩაატარეს ძებნა–გადარჩენის ოპერაცია, რის შემდეგაც სამხედროები შემდგომი გამოკვლევების მიზნით საავადმყოფოში გადაიყვანეს. მათი მდგომარეობა სტაბილურია. აღინიშნება, რომ ქუვეითის თავდაცვის სამინისტრო ამერიკელ სამხედროებთან კოორდინირებულად მოქმედებს. მომხდარის მიზეზები დგინდება, მიმდინარეობს გამოძიება.ირანმა ქუვეითში მდებარე ამერიკულ სამხედრო ბაზაზე ალი ას–სალემზე მიიტანა იერიში, წერს ირანული მედია.დღესვე რამდენიმე ძლიერი აფეთქება მოხდა არაბთა გაერთიანებული საამიროების ქალაქ რას–ელ–ჰაიმში. 

1772439904

ისრაელმა განაცხადა, რომ თავს დაესხა ლიბანელი შიიტი მუსლიმი „ჰეზბოლას“ მებრძოლებთან დაკავშირებულ ობიექტებს, მას შემდეგ რაც დაჯგუფებამ აღიარა რაკეტებისა და დრონების გაშვება ისრაელის მიმართულებით, ირანის უმაღლესი ლიდერის, ალი ხამენეის მკვლელობის გამო შურისძიების მიზნით. ისრაელმა საჰაერო დარტყმები ბეირუთის სამხრეთ გარეუბნებზე განახორციელა, რასაც ლიბანის დედაქალაქში ათზე მეტი აფეთქება მოჰყვა.Reuters–ის ინფორმაციით, „ჰეზბოლასა“ და ისრაელის თავდასხმები აფართოებს კონფლიქტს, რომელიც მთელ ახლო აღმოსავლეთში მას შემდეგ გავრცელდა, რაც შაბათს აშშ-მა და ისრაელმა ირანზე იერიში მიიტანეს, რამაც ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა და საჰაერო მიმოსვლის შეფერხება გამოიწვია.თეთრი სახლი: შეტევა შეუფერხებლად გაგრძელდებაისრაელის სამხედროებმა განაცხადეს, რომ მათმა საჰაერო ძალებმა თეირანზე საჰაერო უპირატესობა მოიპოვეს და დარტყმების ტალღა მიმართული იყო დაზვერვის, უსაფრთხოებისა და სამხედრო სარდლობის ცენტრებისკენ.ორშაბათს დილით აფეთქებების ხმა ისმოდა დუბაიში, დოჰასა და თეირანში. ქუვეითმა განაცხადა, რომ მისმა საჰაერო თავდაცვამ მტრული დრონები ჩამოაგდო. კვიპროსზე მდებარე ბრიტანეთის სამხედრო ბაზა Akrotiri-ზე დრონით თავდასხმა განხორციელდა, თუმცა ზიანი შეზღუდულია და მსხვერპლი არ არის.თეთრი სახლის მაღალჩინოსანმა Reuters-ს განუცხადა, მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპი გარკვეულ მომენტში დაელაპარაკება ირანის ახალ პოტენციურ ხელმძღვანელობას, სამხედრო კამპანია გაგრძელდება. „პრეზიდენტმა თქვა, რომ ირანის ახალმა ხელმძღვანელობამ გამოთქვა საუბრის სურვილი და ის საბოლოოდ დაელაპარაკება მათ. ამ დროისთვის კი ოპერაცია Epic Fury (ეპიკური რისხვა) შეუფერხებლად გრძელდება“, - განაცხადა ოფიციალურმა პირმა.ირანის პრეზიდენტმა მასუდ პეზეშკიანმა განაცხადა, რომ უმაღლესი ლიდერის მოვალეობებს დროებით საბჭო შეასრულებს. თუმცა, ხამენეის მრჩეველმა ალი ლარიჯანიმ განაცხადა, რომ ქვეყანა ტრამპთან მოლაპარაკებებს არ აპირებს და აშშ-ის პრეზიდენტს „ილუზორულ ამბიციებში“ დასდო ბრალი.პირველი ამერიკელი მსხვერპლიკამპანიის განმავლობაში აშშ-ის პირველი დანაკარგები, მათ შორის სამი სამხედრო მოსამსახურის სიკვდილი, კვირას დადასტურდა. აშშ-ის ორმა ოფიციალურმა პირმა, ანონიმურობის პირობით, Reuters-ს განუცხადა, რომ სამხედროები ქუვეითის ბაზაზე დაიღუპნენ.ტრამპმა პატივი მიაგო სამ დაღუპულს, როგორც „ნამდვილ ამერიკელ პატრიოტებს“, თუმცა გააფრთხილა საზოგადოება, რომ მსხვერპლი სავარაუდოდ კიდევ იქნება. „ეს ასე ხდება“, - თქვა მან.გახანგრძლივებულმა სამხედრო კამპანიამ შესაძლოა დიდი პოლიტიკური რისკი შეუქმნას ტრამპის რესპუბლიკურ პარტიას აშშ-ის შუალედური არჩევნების წინ, რომელმაც შესაძლოა კონგრესის ბედი გადაწყვიტოს. კვირას ჩატარებული Reuters/Ipsos-ის გამოკითხვის თანახმად, ამერიკელების მხოლოდ მეოთხედი უჭერს მხარს ოპერაციას.თუმცა, კვირას გამოქვეყნებულ ვიდეოში ტრამპი დაჰპირდა, რომ ირანზე სამხედრო დარტყმები გაგრძელდება „სანამ ყველა ჩვენი მიზანი არ იქნება მიღწეული“, კონკრეტული დეტალების დაზუსტების გარეშე. მან თქვა, რომ შეტევამ აქამდე გაანადგურა ირანის სამხედრო სარდლობა, რეჟიმის ცხრა სამხედრო ხომალდი და საზღვაო შენობა.ამერიკულმა თვითმფრინავებმა და ხომალდებმა შაბათს საომარი მოქმედებების დაწყებიდან მოყოლებული 1,000-ზე მეტ ირანულ სამიზნეს დაარტყეს, განაცხადეს აშშ-ის სამხედროებმა. ტრამპმა მოუწოდა ირანის არმიასა და პოლიციას, მათ შორის გავლენიან „ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსს“, შეწყვიტონ ბრძოლა, დაჰპირდა იმუნიტეტს მათ, ვინც ჩაჰბარდება, ხოლო წინააღმდეგობის გამწევებს „გარდაუვალი სიკვდილით“ დაემუქრა. მან გაიმეორა მოწოდებები ირანელი ხალხისადმი, რომ აჯანყდნენ მთავრობის წინააღმდეგ.„მოვუწოდებ ყველა ირანელ პატრიოტს, ვისაც თავისუფლება სწყურია, გამოიყენონ ეს მომენტი, იყვნენ მამაცები, გაბედულები, გმირულები და დაიბრუნონ თავიანთი ქვეყანა“, - თქვა ტრამპმა წინასწარ ჩაწერილ ვიდეოში. „ამერიკა თქვენთანაა“.სხვადასხვა მედიასაშუალებებთან ინტერვიუში ტრამპმა თქვა, რომ სამხედრო კამპანია ირანის წინააღმდეგ შესაძლოა მინიმუმ ოთხი კვირა გაგრძელდეს.ეგზისტენციალური გამოწვევა ირანისთვისReuters წერს, რომ ხამენეის სიკვდილის შემდეგ ირანი ძალაუფლების ვაკუუმის წინაშე დგას, რამაც შესაძლოა ქვეყანა ქაოსში ჩააგდოს, თუმცა ტრამპის ადმინისტრაციას ქვეყნისთვის გრძელვადიანი მიზნები არ ჩამოუყალიბებია.ირანის „რევოლუციურმა გვარდიამ“ კვირას განაცხადა, რომ მათ დაარტყეს აშშ-ისა და გაერთიანებული სამეფოს სამ ნავთობტანკერს ყურესა და ჰორმუზის სრუტეში და თავს დაესხნენ სამხედრო ბაზებს ქუვეითსა და ბაჰრეინში დრონებითა და რაკეტებით. ნაოსნობის მონაცემებმა აჩვენა, რომ ასობით გემმა, მათ შორის ნავთობისა და გაზის ტანკერებმა, ღუზა ჩაუშვეს მიმდებარე წყლებში; ტრეიდერები ორშაბათს ნედლი ნავთობის ფასების მკვეთრ ზრდას ელიან.გლობალური საჰაერო მიმოსვლა ასევე მნიშვნელოვნად შეფერხდა, რადგან საჰაერო დარტყმების გამო ახლო აღმოსავლეთის უმსხვილესი აეროპორტები დახურული რჩება, მათ შორის დუბაი - მსოფლიოს ყველაზე დატვირთული საერთაშორისო ჰაბი. ეს ბოლო წლების განმავლობაში ავიაციის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შეფერხებაა. აზიური ავიაკომპანიების აქციების ფასი ორშაბათს დაეცა, ზოგიერთი მსხვილი გადამზიდავის მაჩვენებელი 5%-ზე მეტით შემცირდა.გაურკვეველი რჩება, როგორია ირანის გრძელვადიანი პერსპექტივები ხელმძღვანელობის აღსადგენად და 86 წლის ხამენეის შესაცვლელად, რომელსაც ძალაუფლება 1989 წლიდან, ისლამური რესპუბლიკის დამფუძნებლის, აიათოლა რუჰოლა ხომეინის სიკვდილის შემდეგ ეჭირა.ექსპერტების თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ მისი და სხვა ირანელი ლიდერების სიკვდილი ირანისთვის უდიდესი დარტყმაა, ეს სულაც არ ნიშნავს ირანის გამჯდარი სასულიერო მმართველობის ან ელიტური „რევოლუციური გვარდიის“ მოსახლეობაზე გავლენის დასრულებას.თუმცა, ჯერ კიდევ ნაადრევია იმის თქმა, როგორი იქნება ირანელი ხალხის რეაქცია ცვლილებებზე. ირანული სოციალური მედიის ახალი ანალიზი გლობალური სადაზვერვო ფირმა Redpoint Advisors-ისგან მიუთითებს, რომ საზოგადოება უკვე ხამენეის მიღმა იყურება მისი შემცვლელის ძიებაში.

1772434114