თბილისი (GBC) - ორგანიზაცია Human Rights Watch-მა (HRW) გამოაქვეყნა „მსოფლიო ანგარიში 2026“, სადაც 2025 წელს საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობის „მკვეთრი გაუარესებაა“ აღწერილი. დოკუმენტის თანახმად, მმართველმა პარტიამ, „ქართულმა ოცნებამ“, მიიღო რეპრესიული კანონები, რომლებიც მიზნად ისახავს სამოქალაქო სექტორის განადგურებას, კრიტიკული მედიის გაჩუმებას და შეკრების თავისუფლების შეზღუდვას.
„უცხოური აგენტების“ კანონი და სამოქალაქო სექტორი
ანგარიშის მიხედვით, 2025 წლის მარტში მიღებული „უცხოური აგენტების“ კანონი ეგზისტენციალურ საფრთხეს უქმნის ქვეყნის სამოქალაქო საზოგადოებას. კანონმდებლობა ითვალისწინებს:
- სავალდებულო რეგისტრაციას: ყველა ორგანიზაცია და ფიზიკური პირი, რომელიც უცხოურ დაფინანსებას იღებს, ვალდებულია დარეგისტრირდეს სახელმწიფო რეესტრში.
- მკაცრ სანქციებს: რეგისტრაციაზე უარის თქმა იწვევს სისხლისსამართლებრივ ჯარიმას 10,000 ლარამდე ან 5 წლამდე პატიმრობას.
- ფინანსურ კონტროლს: აპრილის ცვლილებებით, ნებისმიერი უცხოური გრანტის მისაღებად საჭიროა მთავრობის წინასწარი თანხმობა.
აგვისტოში ხელისუფლებამ „საბოტაჟის“ ბრალდებით გაყინა შვიდი წამყვანი არასამთავრობო ორგანიზაციის (მათ შორის ISFED, IDFI, „საფარი“) საბანკო ანგარიშები, იმ მოტივით, რომ მათი ფონდები 2024 წლის აქციებზე პოლიციის წინააღმდეგ ძალადობრივ ქმედებებს ხმარდებოდა.
შეკრების თავისუფლება და პოლიციის ძალის გადამეტება
HRW ხაზს უსვამს პოლიციის მხრიდან „ბრუტალური და გადამეტებული ძალის“ გამოყენებას მშვიდობიანი დემონსტრანტების წინააღმდეგ.
- დაკავებები: ოქტომბრის მუნიციპალური არჩევნების დღეს, პრეზიდენტის სასახლესთან მომხდარი არეულობისას, 60-ზე მეტი პირი დააკავეს კონსტიტუციური წესრიგის შეცვლის მცდელობის ბრალდებით.
- საკანონმდებლო გამკაცრება: ადმინისტრაციული პატიმრობის ვადა 15-დან 60 დღემდე გაიზარდა. ასევე, კრიმინალიზებულია საჯარო მოხელეების „სიტყვიერი შეურაცხყოფა“.
- ანგარიშვალდებულება: ივნისში ხელისუფლებამ გააუქმა სპეციალური საგამოძიებო სამსახური, რამაც, ანგარიშის თანახმად, სამართალდამცავთა მიერ ჩადენილ დანაშაულებზე რეაგირების მექანიზმი შეასუსტა.
მედია და გამოხატვის თავისუფლება
ანგარიშში აღწერილია თავდასხმა დამოუკიდებელ მედიაზე:
- მაუწყებლობის კანონი: აიკრძალა მაუწყებლების უცხოური დაფინანსება და გაფართოვდა კომუნიკაციების კომისიის ძალაუფლება.
- სასამართლო დავები: მმართველმა პარტიამ საჩივრები შეიტანა ტელეკომპანიების, „ფორმულასა“ და „TV პირველის“ წინააღმდეგ ტერმინების — „რეჟიმი“ და „უკანონო მთავრობა“ — გამოყენების გამო.
- ჟურნალისტების დევნა: აგვისტოში გამოცემა „ბათუმელებისა“ და „ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელს, მზია ამაღლობელს, 2-წლიანი პატიმრობა მიესაჯა პოლიციელისთვის სილის გაწვნის ბრალდებით, რაც საერთაშორისო საზოგადოებამ პოლიტიზებულ განაჩენად შეაფასა.
პოლიტიკური ოპოზიცია და გენდერული საკითხები
HRW ყურადღებას ამახვილებს რვა ოპოზიციონერი პოლიტიკოსის დაპატიმრებაზე, რომლებიც სააკაშვილის დროინდელი დანაშაულების შემსწავლელ კომისიას ბოიკოტს უცხადებდნენ. ასევე, სექტემბერში ქრთამისა და გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით დააკავეს ლევან ხაბეიშვილი.
გარდა ამისა, ხელისუფლებამ გააუქმა პარლამენტის გენდერული თანასწორობის საბჭო და ყველა კანონიდან ამოიღო ტერმინები „გენდერი“ და „გენდერული თანასწორობა“.
ევროკავშირის რეაქცია
ბრიუსელმა საქართველოს ევროინტეგრაციის პროცესი „დე ფაქტო შეჩერებულად“ გამოაცხადა.
- იანვარში შეჩერდა უვიზო მიმოსვლა დიპლომატიური პასპორტების მფლობელთათვის.
- ნოემბრის ანგარიშში ევროკომისიამ საქართველოს უწოდა „კანდიდატი ქვეყანა მხოლოდ სახელით“ და აღნიშნა, რომ ქვეყანა ევროპულ გზას მნიშვნელოვნად აცდა.
