თბილისი (GBC) – საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Moody's Ratings-მა პირველად მიანიჭა დსს „გაზის სამხრეთის დერეფანს“ (SGC) გრძელვადიანი ემიტენტის რეიტინგი ეროვნულ და უცხოურ ვალუტაში Baa3 დონეზე, ხოლო საბაზო საკრედიტო შეფასება (Baseline Credit Assessment, BCA) – baa3-ზე. რეიტინგის პროგნოზი არის „პოზიტიური“.
სააგენტოს განმარტებით, SGC-ის რეიტინგი შეესაბამება აზერბაიჯანის სუვერენულ რეიტინგს (Baa3) და ასახავს კომპანიის სტრატეგიულ მნიშვნელობას, როგორც სახელმწიფოს ინტერესების წარმომადგენელს ქვეყნის საკვანძო გაზის პროექტებში. შეფასებაში გათვალისწინებულია სახელმწიფოს პირდაპირი და არაპირდაპირი მონაწილეობა კაპიტალში, ასევე სახელმწიფო მხარდაჭერის მყარი პრაქტიკა, მათ შორის გარანტიების გაცემის მექანიზმები.
ამჟამად SGC-ის 49% პირდაპირ სახელმწიფოს ეკუთვნის, ხოლო 51% — SOCAR-ს. Moody’s-ის შეფასებით, 2026 წლის ბოლომდე დაგეგმილი მინორიტარული წილის გაყიდვის შემდეგაც საინვესტიციო სტრუქტურა XRG-სთვის (დაკავშირებული Abu Dhabi National Oil Company-თან), სახელმწიფო სავარაუდოდ შეინარჩუნებს კონტროლსა და სტრატეგიულ გავლენას კომპანიაზე.
Moody’s SGC-ს განიხილავს, როგორც სახელმწიფოსთან დაკავშირებულ ემიტენტს (government-related issuer) და აღნიშნავს:
· კომპანიის დამოუკიდებელ საკრედიტო უნარს baa3 დონეზე;
· აზერბაიჯანის სუვერენულ რეიტინგს Baa3;
· დეფოლტის რისკის მაღალ დამოკიდებულებას სახელმწიფოზე;
· ფინანსური სირთულეების შემთხვევაში სახელმწიფო მხარდაჭერის მაღალ ალბათობას.
სააგენტოს ცნობით, SGC-ის არსებული ვალი უზრუნველყოფილია პირდაპირი სახელმწიფო გარანტიებით, რაც განაპირობებს კომპანიის რეიტინგის შესაბამისობას ქვეყნის სუვერენულ რეიტინგთან.
აქტივები და პროექტები
SGC მონაწილეობს გაზის მოპოვებაში „შაჰდენიზის“ საბადოზე და ფლობს წილებს სტრატეგიულ მილსადენებში:
· South Caucasus Pipeline
· Trans Anatolian Natural Gas Pipeline
· Trans Adriatic Pipeline
ეს პროექტები ქმნის ერთიან საექსპორტო გაზის დერეფანს კასპიის რეგიონიდან აზერბაიჯანის, საქართველოსა და თურქეთის გავლით – სამხრეთ ევროპაში.
Moody’s ხაზს უსვამს აზერბაიჯანულ გაზზე სტაბილურ მოთხოვნას თურქეთსა და ევროპაში, ასევე პროექტების სტრატეგიულ მნიშვნელობას რეგიონული ენერგოუსაფრთხოებისთვის, განსაკუთრებით რუსეთისა და უკრაინის ომისა და ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტის ფონზე.
ფინანსური მაჩვენებლები და პერსპექტივა
სააგენტოს შეფასებით, 2025 წელს კომპანიის EBITDA-ს დაახლოებით 65% მაღალმარჟიანი სატრანსპორტო ოპერაციებიდან მოდიოდა. გრძელვადიანი „ship-or-pay“ ხელშეკრულებები, ტარიფების ინდექსაცია და ხარჯების კომპენსაციის მექანიზმები უზრუნველყოფს SGC-ის ფინანსურ მდგრადობას, მიუხედავად ნედლეულის ბაზრის ცვალებადობისა.
მიუხედავად იმისა, რომ კომპანია გარკვეულწილად დამოკიდებულია ნედლეულის ფასებსა და ერთ მსხვილ საბადოზე — „შაჰდენიზზე“, Moody’s ელოდება, რომ სატრანსპორტო სეგმენტის მზარდი წილი შეინარჩუნებს სტაბილურ მომგებიანობას. ნავთობისა და გაზის მიმდინარე მაღალი ფასებიც დამატებით გააძლიერებს მოპოვების მიმართულებით შედეგებს 2026 წელს.
ფინანსური პროფილი გაძლიერდა: კორექტირებული ვალი/EBITDA მაჩვენებელი 2024–2025 წლებში 1.3x-მდე შემცირდა (2023 წლის 2.4x-თან შედარებით) და, სააგენტოს პროგნოზით, 2026–2027 წლებში 1.0x-ზე დაბლა ჩამოვა, განსაკუთრებით 2026 წლის მარტში 2 მილიარდი დოლარის ევრობონდების დაფარვის შემდეგ.
Moody’s ასევე აღნიშნავს, რომ კომპანია განიხილავს დივიდენდების გადახდის დაწყებას შესაბამისი პოლიტიკის შემუშავების შემდეგ, თუმცა ამან არ უნდა დააზიანოს მისი ძლიერი საკრედიტო პოზიცია.
სააგენტოს შეფასებით, XRG-ის მინორიტარული აქციონერის სტატუსით შესვლა შესაძლოა დადებითად აისახოს კორპორაციული მმართველობის ხარისხზე. ამასთან, აღინიშნება გეოპოლიტიკური რისკები, მათ შორის ირანთან სიახლოვე ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე დაძაბულობის ფონზე, თუმცა ამ ეტაპზე ოპერაციული შეფერხებები არ ფიქსირდება და რისკები შეფასებულია როგორც „პოტენციური“.
