თბილისი (GBC) - უკრაინის პრეზიდენტის ვოლოდიმირ ზელენსკის ოფიციალურმა ვიზიტმა შაბათ-კვირას, სერბეთში, ბალკანეთის რეგიონში სერიოზული პოლიტიკური ვნებათაღელვა გამოიწვია. გამოცემა POLITICO-ს ცნობით, მიზეზი ზელენსკის შეხვედრა გახდა სერბეთის პრეზიდენტ ალექსანდარ ვუჩიჩთან, რომელიც კრემლთან მჭიდრო კავშირებს ინარჩუნებს და უარს ამბობს ევროკავშირის სანქციების პოლიტიკის გაზიარებაზე.
შაბათს ზელენსკიმ პირველად ინახულა სერბეთის პრეზიდენტი ალექსანდარ ვუჩიჩი, რომელიც უარს ამბობს რუსეთის წინააღმდეგ ევროკავშირის სანქციების რეჟიმს შეუერთდეს და კრემლთან თბილ ურთიერთობას ინარჩუნებს. შემდეგ იგი რეგიონის ყველაზე მწვავე დავას შეეხო და განაცხადა, რომ უკრაინა კვლავ არ ცნობს სერბეთის ყოფილი პროვინციის, კოსოვოს დამოუკიდებლობას.
კოსოვოს პასუხი სწრაფი აღმოჩნდა. პრიშტინას მთავარ გამზირზე 2022 წლიდან გამოფენილი შენობის ზომის ლურჯ-ყვითელი ბანერი „თავისუფალი უკრაინა“ (Free Ukraine) დაუყოვნებლივ ჩამოხსნეს, ხოლო მერმა პერპარიმ რამამ განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მისი თანაგრძნობა კვლავ იმ „ხალხების მხარესაა, რომლებიც ომს, ძალადობასა და დევნას აწყდებიან... პატივისცემა ორმხრივი უნდა იყოს“.
ზელენსკის ვიზიტის შემდეგ, ვუჩიჩი დაემუქრა კოსოვოს, რომ ფიზიკურად შეუცვლიდა მიმართულებას მდინარე იბარს, რომელიც სერბეთიდან კოსოვოში მიედინება, იმის საპასუხოდ, რაც კოსოვომ წყალსაცავის სანაპიროზე სერბების კუთვნილი სახლები დაანგრია. ასეთი ნაბიჯი დააშრობდა წყალსაცავს, რომელიც კოსოვოს წყლის დიდ ნაწილს აწვდის და უზრუნველყოფს მისი უდიდესი ელექტროსადგურისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან გაგრილების სიმძლავრეს.
გარდა ამისა, სერბეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარკო ჯურიჩმა და ალბანეთის პრემიერ-მინისტრმა ედი რამამ X-ზე ბრალდებები გაცვალეს. ამ უკანასკნელმა სერბეთი „პოლიტიკურ ბუშტში“ ყოფნაში და იმ ფაქტის უარყოფაში დაადანაშაულა, რომ „სერბეთმა კოსოვო“ დიდი ხნის წინ დაკარგა.
მე-20 საუკუნის უმეტეს ნაწილში კოსოვო სერბეთის სამხრეთ პროვინციას წარმოადგენდა, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობას ალბანელები შეადგენდნენ. სოციალისტური იუგოსლავიის პერიოდში მისი მოსახლეობა ფართო პოლიტიკური უფლებებით სარგებლობდა, სანამ სერბეთის მიერ დისიდენტების ათწლიანმა დევნამ 1998-99 წლების შეიარაღებულ კონფლიქტამდე არ მიიყვანა საქმე. NATO-ს სამთვიანმა დაბომბვის კამპანიამ სერბული ძალები აიძულა პროვინცია დაეტოვებინათ, რის შემდეგაც იგი გაეროს პროტექტორატად იქცა.
კოსოვომ დამოუკიდებლობა 2008 წელს გამოაცხადა და დღეისათვის მას 100-ზე მეტი ქვეყანა ცნობს, მათ შორის აშშ, დიდი ბრიტანეთი და ევროკავშირის 27 წევრი ქვეყნიდან 22. ის ასევე ევროკავშირის პოტენციური კანდიდატი ქვეყანაა, რომელმაც განაცხადი 2022 წლის დეკემბერში წარადგინა.
ქვეყნის სტატუსი დიდი ხანია რუსეთის პრეზიდენტის, ვლადიმერ პუტინის საყვარელი თემაა, რომელსაც იგი 2008 წელს საქართველოში შეჭრისა და 2014 წელს ყირიმის ანექსიის გასამართლებლად იყენებდა. კოსოვოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა გლაუკ კონჯუფცამ განაცხადა, რომ მან „სინანულით“ მიიღო მხედველობაში ზელენსკის პოზიცია და რომ ასეთი რიტორიკა გამოძახილია „რუსეთის მცდელობებისა, გამოიყენოს კოსოვო პრეცედენტად“.
რაც შეეხება იმას, თუ რატომ ჩაერია უკრაინის ლიდერი ბალკანეთის ამ რთულ საკითხში, როგორც POLITICO წერს, მიზეზი, სავარაუდოდ, შეიარაღებას უკავშირდება. სერბეთი კვლავ აწარმოებს საბჭოთა სტანდარტის კალიბრის მნიშვნელოვანი რაოდენობის საბრძოლო მასალას, რომლის მოპოვებაც კიევის დასავლელი მოკავშირეებისგან შეუძლებელი იქნებოდა, რადგან ისინი NATO-ს სტანდარტს იყენებენ. უკრაინას კვლავ აქვს საბჭოთა ეპოქის მძიმე ჰაუბიცები და ტანკები, რომლებიც გადამწყვეტ როლს თამაშობენ დონბასსა და მის ფარგლებს გარეთ მიმდინარე ბრძოლებში. პრორუსული პოზიციის მიუხედავად, ვუჩიჩი მზადაა ისინი კიევს ჩუმად მიაწოდოს.
„უკრაინა იმ მდგომარეობაშია, სადაც არ შეუძლია იდარდოს იმ საკითხებზე, რომლებიც სცილდება მისი გადაუდებელი საჭიროებების ფარგლებს, და ვუჩიჩი მისთვის უფრო მნიშვნელოვანია“, - განმარტა ფლორიან ბიბერმა, გრაცის უნივერსიტეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის კვლევების ცენტრის დირექტორმა.
ვუჩიჩის ჟესტები ზელენსკის მიმართ, შესაძლოა, ნაწილობრივ ბრიუსელის მხრიდან კრიტიკის შერბილებას ემსახურებოდეს. ევროკავშირის ლიდერებმა დაგმეს „ძალადობის აფეთქება“ სერბეთში მიმდინარე ანტისამთავრობო საპროტესტო მოძრაობის დროს და „დემოკრატიული სტანდარტების კოლაფსი“.
„მას აქვს იმედი, რომ მომდევნო თვეებში ნაკლებ კრიტიკულ შენიშვნებს მიიღებს ზელენსკისთან ახლო, ან სულ მცირე, სიმბოლურად უფრო მჭიდრო კავშირების გამო. ვუჩიჩი ამას ევროკავშირთან ბერკეტების მოსაპოვებლად აკეთებს ქვეყანაში მოსალოდნელი არჩევნების წინ“, - განაგრძო ბიბერმა.
კოსოვოს მხარდამჭერები მის დამოუკიდებლობას დიდი ხანია განიხილავენ როგორც გამონაკლის შემთხვევას და არა შაბლონს. თუმცა სერბეთისგან გამოყოფის გარემოებები კვლავ აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს, განსაკუთრებით ევროკავშირის ისეთი წევრებისთვის, როგორებიცაა ესპანეთი და კვიპროსი, რომლებსაც საკუთარი სეპარატისტული პრობლემები აქვთ და კვლავ უარს ამბობენ კოსოვოს დამოუკიდებლობის ცნობაზე.
„იმის მიხედვით, თუ ამ არგუმენტის რომელ მხარეს დგახართ, განსხვავებული შეხედულება გექნებათ იმაზე, თუ რას ნიშნავს კოსოვოს დამოუკიდებლობა მსოფლიოს სხვა კონფლიქტებისა და ტერიტორიული დავებისთვის“, - განაცხადა ბიბერმა.
