თბილისი (GBC) – სამხრეთ კავკასია სწრაფად იცვლის გეოპოლიტიკურ როლს და ევროპის პერიფერიული რეგიონიდან სულ უფრო მნიშვნელოვან სტრატეგიულ გზაჯვარედინად ყალიბდება, რომელიც ევროპას ცენტრალურ აზიასთან აკავშირებს. ამის შესახებ გერმანული გამოცემა European Security & Defence წერს.

გამოცემის შეფასებით, რეგიონში ცვლილებები განსაკუთრებით დააჩქარა რუსეთის ომმა უკრაინაში და აზერბაიჯანის მიერ 2023 წელს ყარაბაღზე კონტროლის აღდგენამ. თუ ადრე სამხრეთ კავკასიის მიმართ საერთაშორისო ყურადღება ძირითადად უსაფრთხოებასა და „გაყინულ კონფლიქტებზე“ იყო კონცენტრირებული, დღეს მთავარი საკითხები ინფრასტრუქტურა, ენერგეტიკა, ტრანსპორტი და სავაჭრო დერეფნებია.

ამ პროცესში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს შუა დერეფანი, რომელიც ცენტრალურ აზიას კასპიის ზღვის, სამხრეთ კავკასიისა და თურქეთის გავლით ევროპასთან აკავშირებს. უკრაინის ომის შემდეგ ევროპა რუსეთის სატრანზიტო მარშრუტების ალტერნატივებს ეძებს, რის გამოც შუა დერეფანი სტრატეგიული პრიორიტეტის დონეზე გადავიდა.

საქართველოს როლი

შუა დერეფნის განვითარებაში საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. აზერბაიჯანიდან ენერგორესურსების, მათ შორის ბუნებრივი აირის, მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოსა და თურქეთის გავლით მიეწოდება ევროპულ ბაზრებს. გამოცემის შეფასებით, ევროპის ენერგეტიკული დივერსიფიკაციის პროცესში ეს მარშრუტები სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს.

ამასთან, სამხრეთ კავკასიის სატრანზიტო ფუნქციის გაფართოება გულისხმობს არა მხოლოდ რკინიგზასა და ავტომაგისტრალებს, არამედ ენერგეტიკულ ქსელებსა და ციფრულ ინფრასტრუქტურას. შედეგად, საქართველო რეგიონული სატრანზიტო და ენერგეტიკული ქსელის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რგოლად რჩება.

რეგიონში ახალი გეოპოლიტიკური რეალობის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი აშშ-ის მხარდაჭერით შემუშავებული TRIPP-ის პროექტია, რომელიც აზერბაიჯანს ნახიჩევანთან სომხეთის ტერიტორიის გავლით დააკავშირებს. პროექტი ითვალისწინებს სატრანსპორტო, ენერგეტიკული და ციფრული ინფრასტრუქტურის განვითარებას.

ევროპისთვის სამხრეთ კავკასია ერთდროულად რამდენიმე სტრატეგიულ ამოცანას უკავშირდება – ენერგომომარაგების დივერსიფიკაციას, ჩინეთთან და ცენტრალურ აზიასთან სავაჭრო კავშირებსა და რუსეთის გვერდის ავლით ახალი სატრანსპორტო მარშრუტების შექმნას.

ამ პროცესში იზრდება თურქეთის როლიც, რომელიც შუა დერეფანს ევროპასა და ცენტრალურ აზიას შორის საკუთარი სატრანსპორტო და ენერგეტიკული ჰაბის ჩამოყალიბების მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად განიხილავს.

ამავე დროს, ახალი გეოპოლიტიკური კონფიგურაცია პრობლემურია რუსეთისა და ირანისთვის. მოსკოვის გავლენა რეგიონში შესუსტდა, განსაკუთრებით სომხეთის დასავლეთთან დაახლოებისა და ახალი სატრანსპორტო პროექტების ფონზე. ირანი კი შიშობს, რომ ახალი მარშრუტები მის სატრანზიტო მნიშვნელობას შეამცირებს.

European Security & Defence-ის შეფასებით, სამხრეთ კავკასიის მომავალი სულ უფრო ნაკლებად განისაზღვრება მხოლოდ სამხედრო უსაფრთხოებით და უფრო მეტად – ვინ გააკონტროლებს სატრანსპორტო, ენერგეტიკულ და სავაჭრო კავშირებს ევროპასა და აზიას შორის. ამ ცვლილებაში საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია კვლავ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად რჩება.